Asperger Sendromu
Her çocuk dünyayı farklı şekilde algılar.
Bazıları duygularını kolay ifade ederken bazıları düşüncelerini kendi iç dünyasında yaşamayı tercih eder. İşte Asperger Sendromu, bireyin sosyal iletişim, davranış ve ilgi alanlarında farklılıklar yaşadığı nörogelişimsel bir durumdur.
Eskiden ayrı bir tanı olarak kullanılan Asperger Sendromu, günümüzde çoğu uzman tarafından Otizm Spektrum Bozukluğu içinde değerlendirilmektedir. Ancak toplumda hâlâ yaygın olarak “Asperger” adı kullanılmaktadır.
Aspergerli bireyler genellikle normal ya da yüksek zekâ düzeyine sahip olabilirler. Dil gelişimleri çoğu zaman belirgin şekilde gecikmez. Ancak sosyal iletişim, arkadaş ilişkileri ve davranış kalıplarında bazı farklılıklar görülebilir.
Asperger Sendromunun Temel Özellikleri
Sosyal İletişimde Zorluk
Aspergerli bireyler konuşabilir, kendilerini ifade edebilir ve hatta bazı konularda çok etkileyici bilgiye sahip olabilirler. Ancak sosyal iletişimin görünmeyen kurallarını anlamakta zorlanabilirler.
Örneğin:
- Göz temasını sürdürmekte zorlanabilirler
- Karşısındaki kişinin duygularını anlamayabilirler
- Şaka, ima veya mecazları doğrudan algılayabilirler
- Sohbet sırasında sadece kendi ilgilerini anlatabilirler
- Arkadaş edinmek isteyip nasıl iletişim kuracaklarını bilemeyebilirler
Bu durum onların isteksiz olduğu anlamına gelmez. Çoğu zaman sosyal ilişki kurmak isterler ancak bunu nasıl yapacaklarını çözmekte zorlanırlar.
Yoğun İlgi Alanları
Asperger Sendromunda dikkat çeken özelliklerden biri belirli konulara aşırı ilgi duyulmasıdır.
Örneğin çocuk:
- Gezegenler,
- trenler,
- haritalar,
- matematik,
- bilgisayarlar,
- tarih,
- hayvan türleri
gibi alanlarda yaşıtlarının çok üzerinde bilgi sahibi olabilir.
Bazı bireyler bu özel ilgileri sayesinde ilerleyen yıllarda akademik ya da mesleki başarı elde edebilirler.
Rutinlere Bağlılık
Aspergerli bireyler düzenli ve tahmin edilebilir yaşamı severler.
- Aynı yoldan gitmek isteme
- Eşyaların yerinin değişmesine tepki verme
- Günlük plan bozulunca huzursuz olma
- Belirli alışkanlıklara sıkı bağlılık
gibi davranışlar görülebilir.
Bu rutinler onlara güven hissi verir.
Duyusal Hassasiyetler
Birçok birey çevresel uyaranlara karşı hassas olabilir.
Örneğin:
- Yüksek seslerden rahatsız olma
- Kalabalık ortamlarda zorlanma
- Bazı kumaşları giyememe
- Parlak ışıklardan etkilenme
- Belirli kokulara aşırı tepki verme
Bu durum günlük yaşamı etkileyebilir.
Asperger Sendromunun Belirtileri
Belirtiler kişiden kişiye değişebilir ancak sık görülen özellikler şunlardır:
- Yaşıtlarıyla iletişim kurmakta zorlanma
- Tek taraflı konuşmalar yapma
- Dar ilgi alanlarına yoğunlaşma
- Empati kurmakta güçlük
- Takıntılı davranışlar
- Bedensel koordinasyon sorunları
- Duyusal hassasiyetler
- Sosyal kuralları anlamakta zorlanma
Bazı çocuklarda belirtiler okul çağında daha belirgin hale gelir.
Asperger Sendromunun Nedenleri
Kesin nedeni tam olarak bilinmemektedir. Ancak uzmanlar şu faktörlerin etkili olabileceğini düşünmektedir:
- Genetik yatkınlık
- Beyin gelişimindeki farklılıklar
- Nörolojik etkenler
Ailelerin davranışları Asperger Sendromuna neden olmaz.
Tanı Süreci Nasıldır?
Tanı koyarken uzmanlar çocuğun:
- sosyal iletişimini,
- davranışlarını,
- gelişim öyküsünü,
- oyun becerilerini,
- okul performansını
değerlendirir.
Bu süreçte genellikle:
- çocuk psikiyatristi,
- psikolog,
- özel eğitim uzmanı,
- dil ve konuşma terapisti
birlikte çalışabilir.
Eğitim ve Destek Süreci
Asperger Sendromunda erken destek büyük önem taşır.
Kullanılabilecek destekler:
- Özel eğitim
- Sosyal beceri eğitimi
- Dil ve iletişim çalışmaları
- Duygu tanıma etkinlikleri
- Davranış desteği
- Duyu bütünleme çalışmaları
Amaç bireyin hayatını kolaylaştırmak ve bağımsız yaşam becerilerini güçlendirmektir.
Okul Hayatında Aspergerli Çocuklar
Bu çocuklar akademik olarak başarılı olabilirler. Özellikle ilgilerini çeken alanlarda çok güçlü performans gösterebilirler.
Ancak şu alanlarda desteğe ihtiyaç duyabilirler:
- Grup çalışmaları
- Arkadaş ilişkileri
- Sınıf içi iletişim
- Duygusal uyum
- Değişikliklere uyum sağlama
Öğretmenin anlayışlı yaklaşımı büyük fark yaratabilir.
Ailelere Öneriler
- Çocuğun güçlü yönlerini keşfedin
- Küçük başarıları destekleyin
- Sosyal becerileri oyunlarla öğretin
- Açık ve net iletişim kurun
- Ani değişiklikleri önceden açıklayın
- İlgi alanlarını gelişim fırsatına dönüştürün
En önemlisi ise çocuğu olduğu gibi kabul etmektir.
Asperger Sendromlu Bireyler Başarılı Olabilir mi?
Kesinlikle evet.
Birçok Aspergerli birey:
- bilim,
- teknoloji,
- sanat,
- müzik,
- yazılım,
- mühendislik
gibi alanlarda önemli başarılar gösterebilir.
Çünkü bazı bireyler ayrıntılara odaklanma, yoğun dikkat ve derin düşünme konusunda oldukça güçlü olabilirler.
Toplumun Bilmesi Gereken En Önemli Şey
Asperger Sendromu bir “zeka eksikliği” değildir.
Bu bireyler dünyayı farklı şekilde algılarlar.
Bazen anlaşılmakta zorlanırlar.
Bazen yalnız hissederler.
Ama doğru destek, anlayış ve sevgiyle potansiyellerini ortaya çıkarabilirler.
